nadal Zielone Płuca Śląska?

Od początku czerwca do końca listopada 2017 roku Fundacja Park Śląski realizowała projekt edukacyjny „Park Śląski jako Zielone Płuca Śląska – kampania antysmogowa dla mieszkańców śląskich miast z podkreśleniem roli zieleni miejskiej jako rezerwuaru czystego powietrza” z dotacji otrzymanej w konkursie od Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach. Celem naszego projektu było sprawdzenie, czy powietrze na terenie Parku Śląskiego jest na tyle czyste, że można nim oddychać pełną piersią. Z ogromną przyjemnością ogłaszamy, że odpowiedź jest twierdząca, ale…

            Badania jakości powietrza jakie przeprowadziliśmy w ramach projektu dotyczyły tylko jednego typu smogu – tzw. kalifornijskiego, zwanego także fotochemicznym. Wykształca się on w upalne w dni (24-35ºC) przy dużym nasileniu spalin samochodowych, gdzie czynnikami toksycznymi są tlenki azotu, ozon i węglowodory. W zadrzewionych częściach Parku Śląskiego stworzyliśmy sieć równomiernie rozmieszczonych 40 punktów, gdzie raz w miesiącu dwoma mobilnymi urządzeniami pomiarowymi mierzyliśmy stężenie pyłów zawieszonych PM 2,5 oraz PM 10 (urządzenie pierwsze), jak również dwutlenek węgla, temperaturę i wilgotność powietrza (urządzenie drugie).

            W promieniu 50 metrów od każdego punktu zostały zinwentaryzowane drzewa przynależące do najwyższej warstwy drzewostanu, szacunkowo określiliśmy także procent pokrycia tej przestrzeni podszytem (krzewami i młodszymi drzewami). W wypadku najwyższych drzew, odnotowano ich gatunki oraz obwód pnia na wysokości 1,3 metra, zwany pierśnicą. Naszym celem było zbadanie jak sprawnie filtrują powietrze poszczególne gatunki drzew oraz jaką rolę pełnią ich starsze okazy. Opisy siedliskowe zostały sporządzone w lipcu i w sierpniu, kiedy jest już po kwitnieniu i drzewa alokują swoje zasoby w bujne liście i w procesy w nich zachodzące, a nie w organy generatywne (kwiaty). W procesie fotosyntezy zielone liście drzew pochłaniają dwutlenek węgla, a wydalają życiodajny dla nas tlen.

            Ze wszystkich pomiarów jakości powietrza wyciągnęliśmy średnie z pięciu miesięcy dla każdego punktu, osobno dla stężeń pyłów zawieszonych PM 2,5 i PM 10 oraz dla dwutlenku węgla. W okresie badań nie odnotowano przekroczeń we wskaźnikach jakości powietrza, poza niektórymi fragmentami obrzeży parku przylegającymi do najbardziej ruchliwych dróg. Ponieważ tam stężenie pyłów i gazów w powietrzu było zmienne, wskazaliśmy dokładnie te miejsca na mapie w formie tablicy przygotowanej w ramach projektu i zamontowanej w terenie, dostępnej dla wszystkich odwiedzających Park Śląski. Chcąc bliżej się przyjrzeć zależnościom zawartości powietrza z poszczególnymi parametrami siedliskowymi, policzyliśmy wskaźniki korelacji liniowej.

            Jednym z najbardziej wartościowych wyników jest istotna statystycznie oraz ujemna korelacja pomiędzy stężeniami PM 2,5 i PM 10 oraz sumaryczną pierśnicą wszystkich drzew liściastych wokół punktów (korelacje pokazano na wykresach rozrzutu, sumaryczna pierśnica w cm). Oznacza to, że im większe/ starsze drzewo, tym mniejsza zawartość pyłów w jego otoczeniu. Warto podkreślić, że z literatury znany jest co prawda fakt pochłaniania cząstek pyłów przez drzewa, jednak nasze badania są jednymi z pierwszych odnoszących się do pochłaniania mikro-pyłów PM 2,5 i PM 10. Las ze starszymi drzewami ma zwykle bardziej bogaty podszyt niż młodnik, gdzie rozwijające się młode drzewa konkurują o zasoby z krzewami. W naszych badaniach potwierdziliśmy tę zależność – im starszy drzewostan, tym bogatszy podszyt. Oba te elementy „architektury” przestrzennej uzupełniają się filtrując powietrze, gdyż gęste krzewy również oznaczają mniejszą ilość pyłów zawieszonych.

            Jeżeli chodzi o gatunki drzew przodujące w filtracji powietrza to w drzewostanie Parku Śląskiego kluczowe wydają się gatunki z rodzajów: grab, buk, dąb, klon, jarząb. Wszystkie te drzewa mają dużą powierzchnię zieloną liści. Trudno powiedzieć, które jest najważniejsze, gdyż drzewostan badanego terenu jest niezwykle różnorodny. Można stwierdzić, że wszystkie te drzewa pełnią jednakowo ważną funkcję w różnych miejscach, gdzie akurat występują. Co ciekawe, wykazaliśmy istotną i negatywną korelację pomiędzy sumaryczną pierśnicą topoli i olchy (łącznie) a zawartością dwutlenku węgla w powietrzu. Te drzewa można wyróżnić jako szczególnie sprawnie filtrujące ten właśnie gaz – im większe rozmiary topoli i olchy wokół punktu pomiarowego, tym mniej dwutlenku węgla.

            Jaki typ drzewa ma większą powierzchnię oddechową – liściaste, czy szpilkowe? Park Śląski ma w drzewostanie płaty drzew iglastych, przede wszystkim świerków, ale trafiają się również modrzewie. W naszych badaniach uwzględniliśmy je wspólnie jako grupę „drzewa szpilkowe”. Okazuje się, że mniej sprawniej filtrują one powietrze od okazów liściastych, gdyż większa zawartość takich drzew wokół punktu pomiarowego wiąże się z wyższym stężeniem dwutlenku węgla oraz większą zawartością pyłów zawieszonych PM 2,5 i PM 10. Rola drzew zimozielonych jest jednak nie do przecenienia późną jesienią i zimą, kiedy drzewa liściaste są już po utracie liści i nie dysponują żadną powierzchnią pochłaniającą pyły i gazy. Drzewa iglaste warto sadzić i pielęgnować tam, gdzie powietrze ma słabą jakość cały rok, natomiast w parkach miejskich (i nie tylko) priorytetowe dla naszego zdrowia wydają się być okazy liściaste, zwłaszcza sędziwego wieku.

            Dysponując wynikami rzetelnie przeprowadzonych badań z czystym sumieniem możemy odpowiedzieć na kilka pytań: 1. Czy Park Śląski można nazwać „zielonymi płucami Śląska”? – tak, w okresie wiosenno-wakacyjnym i wczesno-jesiennym. 2. Czy warto dbać o parki miejskie i sędziwe drzewa? – tak, to nasi najwięksi sprzymierzeńcy w walce o czyste powietrze i zdrowie. 3. Czy opłaca się sadzić młode drzewa w przypadkowych miejscach w ramach kompensacji przyrodniczej po zniszczonych fragmentach zieleni miejskiej, albo po wycięciu przydrożnych alei? – sadzenie drzew zawsze musi być przemyślane. Drzewa wspólnie z krzewami wspólnie budują cenny mikroklimat będący ostoją dla życia. Samotne młode drzewo posadzone przy źródle zanieczyszczeń jest również narażone na śmierć.

           dr Emilia Grzędzicka

Potrzebni wolontariusze

Potrzebni wolontariusze do zorganizowania:

1. Zielonej Akademii (prace ogrodnicze)

2. Klubu Książki Mówionej w Szpitalu Geriatrycznym

 

informacje i zgłoszenia u Ewy, tel.666031514

winieta-parkowa

 
Projekt i wykonanie: Storm Interactive - strony internetowe Katowice